"น้ำเกิด น้ำตาย" น้ำขึ้น-น้ำลง ดวงจันทร์หมุน 1รอบโลก  ใช้ระยะเวลา 24 ชั่วโมง 

   ทำให้เกิดการเคลื่อนที่ของน้ำ ทั้งขึ้น-ลง ในปริมาณ 2 ครั้งต่อวัน คนไทยโบราณจึงได้ค้นคิด วิธีการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ โดยอาศัยการสังเกตุพระจันทร์ แล้วกลายมาเป็นปฏิทินจันทรคติ

  เพราะสังคมชีวิตไทย ภูมิศาสตร์ทางน้ำ มีผลกับวิถีชีวิตของคนไทยอย่างมากมาย แต่ทว่าปริมาณน้ำขึ้น-ลง อย่างละ 2 ครั้ง ก็มีปริมาณที่ไม่เท่ากันต้องดู ขึ้น-แรม ของพระจันทร์ประกอบด้วย 

  โดยปริมาณน้ำจะขึ้น-ลง มากในช่วง "น้ำเกิด" และปริมาณน้ำที่ขึ้นสูงนี้ ก็จะสูงมากกว่าในช่วง "น้ำตาย" น้ำตาย ปริมาณน้ำที่ขึ้นและลงจะต่ำกว่าในช่วง น้ำเกิด      กระแสน้ำไหลของน้ำจะน้อย และไม่เชี่ยวกราก เหมือนจะขึ้นหรือลง  ลังเลๆ เพราะระดับน้ำทั้งขึ้นและลงแตกต่างกันน้อย